Blik op hulp

Vernederende instituties II: De voedselbank

Vernederende instituties II: De voedselbank
februari 10
20:34 2015
carin wevers column

Drs. Carin Wevers is vrijdenker, filosoof, docent aan Zuyd Hogeschool en vaste columnist van Blik op Hulp

Beelden van de afgelopen maand: lange rijen hongerende mensen wachtend voor de pannen met soep van de gaarkeukens. De hongerwinter van 1944, nu dus 70 jaar geleden, werd herdacht. Mijn moeder was toen 10 jaar en door die televisiebeelden kwamen de verhalen weer naar boven. Ik ken ze goed, die verhalen en ik raak er nog steeds door van slag. Niet omdat ze zo heeft geleden onder de honger of de kou maar vooral omdat ik in al haar verhalen schaamte hoor en voel. Ze schaamde zich voor haar klompen; kinderen met klompen werden achterin de klas gezet. Ze schaamde zich voor het communiejurkje, uitgezocht door de nonnen in het warenhuis van C&A; voor de kerk moet je mooi en schoon zijn. De pijn van het hardhandig ontluizen van haar lange dikke haar viel in het niet bij de pijn van de schaamte ervoor. En natuurlijk schaamde ze zich toen ze in de rij voor de gaarkeuken stond. Ik begreep nooit goed waarom je je voor al die dingen moest schamen, het was toch vooral heel zielig? Ze kon daar toch allemaal niets aan doen? Ze had toch niets verkeerds gedaan?

Ik moest hier weer aan denken toen ik deze week het volgende fragment las van de achttiende eeuwse filosoof en econoom Adam Smith. Hij schrijft: “De arme mens (…) schaamt zich voor zijn armoede. Hij voelt ofwel dat armoede hem buiten het zicht van de mensheid plaatst ofwel dat, als men al enige nota van hem neemt, men nauwelijks enig medegevoel heeft met de miserie en ellende waarin hij verkeert. In beide gevallen wordt hij vernederd.” [1] Dit is wat mijn moeder gevoeld moet hebben toen ze in de ijzige kou in de rij stond te wachten, terwijl haar klasgenootjes in dikke winterjassen langs liepen en haar – goddank – niet groetten.

Op de wachtlijst bij de voedselbank

Dit jaar gaf staatssecretaris Jetta Klijnsma 350.000 euro aan de voedselbank en restaurant Soupalicious om maaltijdsoepen te gaan verstrekken van “overgebleven” groenten. Jarenlang weigerde de overheid geld aan de voedselbanken te geven, maar dit project kan bij de zuinige Klijnsma rekenen op steun omdat het de “verspilling tegengaat.”

Het verschil tussen de gaarkeukens van toen en de voedselbanken van nu wordt daarmee steeds kleiner. Er wordt weliswaar geen waterige soep van vleesafval verstrekt maar soep van afgedankte groenten. En de rij voor de deur is vervangen door een wachtlijst op papier. Voor de gaarkeuken voldeed het om in de rij aan te sluiten maar voor een voedselpakket moet je aan allerlei eisen voldoen en je totale financiële administratie – geordend! – overhandigen. Dan duurt het een tijdje voordat er beslist wordt en dan kom je, als het tegenzit, op de wachtlijst.

Hoe vernederend is dat? Dat je tegen de buurvrouw, naar wie Jetta je in het kader van de participatiesamenleving en om de verspilling tegen te gaan als eerste naartoe stuurt, moet zeggen dat je op de wachtlijst staat van de voedselbank en haar moet vragen of je misschien een oude boterham en wat melk kan krijgen voor je kind? Overdrijf ik? Komt dat in Nederland niet voor?

Was het maar waar.

Dubbele vernedering

In oktober 2014 luidt de voorzitter van de voedselbank Leo Wijnbelt de noodklok omdat er 10.000 kinderen zonder eten naar school gaan en de wachtlijsten dramatisch groeien. Jeugdzorgwerkers, medewerkers van de sociale wijkteams en schuldhulpverleners meldden schrijnende verhalen over mensen die zelfs geen leefgeld meer krijgen omdat de belastingdienst geen rekening wenst te houden met de beslagvrije voet en bankbeslag legt zodat de hele uitkering of het loon wordt ingehouden.[2]

Wijnbelt stelde voor, nadat hij bij Klijnsma bot had gevangen, om geld te vragen uit het Europese voedselhulpprogramma voor de armen. België en Frankrijk krijgen immers ook geld uit dit fonds. Nederland weigert echter al jaren om hiervan gebruik te maken. Daarmee zou je immers maar de indruk wekken dat je weet dat er in je land mensen honger lijden en er duizenden kinderen met een nuchtere maag en een tas vol schaamte naar school gaan. Dit is de dubbele vernedering waar Smith het over heeft: arm zijn én niet gezien en erkend worden als arm. En hoe kijken wij hier over 70 jaar op terug? Sussen wij dan ook ons geweten met dat eveneens door de oorlog beroemd geworden zinnetje: “Wir haben es nicht gewusst”?

[1] Smith, A. The theory of Moral Sentiments. Amherst: Prometheus Books p.71

[2] Verhagen, Linders, & Ham. (2014) Verlossing van schuld en boete.  Amsterdam: Van Gennep.

Drs. Carin Wevers is vrijdenker, filosoof, docent aan Zuyd Hogeschool en vaste columnist van Blik op Hulp

De eerste column van Carin over geïnstitutionaliseerde vernedering is hier te vinden.

Interessant artikel? Schrijf u dan nu in voor onze gratis nieuwsbrief en mis nooit meer iets!

Soortgelijke artikelen

10 Reacties

  1. T.Huisman
    T.Huisman november 08, 20:58

    Schandalig dat iedereen er aan voorbij gaat. Dat is emotionele armoede en geestelijke armoede. Ze willen het niet zien en leven voor zich zelf en op zich zelf.

    Reageer op deze reactie
  2. T.Huisman
    T.Huisman november 08, 20:55

    Ik eet zelf geen bon bons maar die heb ik ooit gekregen, wie weet geef ik ze wel aan de voedselbank. Ik heb nog meer eten in de kast staan zoals olijfolie en dat krijg ik ook niet op. Wie weet breng ik het daar ook wel naar toe. Ik ben zelf niet zo”n grote eter. Ik geef niet zo veel om lekker eten en smullen. Maar als mensen het lekker vinden Okay. Er was ook eens een jongen in de opgroeiende leeftijd en die at wel een brood per dag dus had wel erge honger. Ik hoop dat mensen kunnen delen want je ziet ook nog wel eens mensen brood aan de eenden geven en dat is helemaal niet goed voor eenden want eenden worden daar niet oud van het kan hun levensduur bekorten en dat terwijl er mensen honger hebben en dat brood wel zouden lusten.Er zijn ook nog mensen die zeggen van eigen schuld dikke bult dan hoeven ze niet na te denken en hoeven ze ook niets te doen dat is makkelijk. Er zijn mensen die geheel buiten hun schuld in zo”n situatie terecht gekomen zijn door ziekte hun baan kwijt raken en door de kredietcrisis. Bij voorbaat ging men er van uit dat ze het aan allerlei dure dingen zouden besteden zoals flatsceens, lap tops dure reizen en geen geld meer over hielden om de huur en hypotheek te betalen en zo in de schulden kwamen. Vroeger in de dertiger jaren waren er grote gezinnen van 11 of 12 kinderen die moesten met honger naar bed toe want er was niets. Aan de ene kant zie je een enorme welvaart. dat die voedselbanken bestaan in zo”n rijk welvarend land als Nederland. De samenleving wordt steeds minder solidair en saamhorig, sterker nog het wordt bestraft. Aan de andere kant zie je ook wel emotionele armoede en geestelijke armoede en culturele armoede.Die mensen hebben alles maar zijn nog steeds ondankbaar en ontevreden met wat ze ook hebben en hebben niets over voor een ander. .

    Reageer op deze reactie
  3. Rienold Hoeksema
    Rienold Hoeksema maart 05, 10:00

    Het idee van voedselbanken op zich is heel mooi. En het zou mooi zijn als er dan ook voldoende vers voedsel beschikbaar is en dat de voedselbank voor iedereen die dat nodig heeft ook praktisch bereikbaar is. Helaas zie ik dat ondanks goed bedoelde initiatieven het aangeboden voedsel regelmatig ver over datum is. En kom ik vaak tegen dat mensen niet in staat zijn voedsel pakketten te halen vanwege gebrek aan vervoer.

    Reageer op deze reactie
  4. Niek Tweehuijsen
    Niek Tweehuijsen februari 20, 07:54

    MANIFEST
    Ik ben zeer geïnspireerd door de discussie die hier gaande is vandaar mijn bijdrage. Mijn vraag is dan ook, als er zoveel verontwaardiging is, hoe het dan komt dat het maar niet lukt om de handen ineen te slaan om de echte erkenning van jarenlange strijd van de armsten onder ons te honoreren.

    Ter gelegenheid van het 40-jarig bestaan van het ontmoetingscentrum van ATD Vierde Wereld ’t Zwervel in Olst-Wijhe hebben wij een jaar bij elkaar gezeten met gezinnen die armoede in hun leven kennen om een manifest te schrijven.

    Met dit manifest richten wij ons tot u van mens tot mens.

    Met u willen wij er alles aan doen om iedereen, nu en in de toekomst, te behoeden voor de wanhoop, de schaamte en de onzekerheid die het gevolg zijn van extreme armoede en uitsluiting.

    Velen van ons kennen armoede van kinds af aan en vaak groeiden ook onze ouders op in armoede. Onder ons zijn ouders die, vanwege de armoede, lijden onder de uithuisplaatsing van hun kinderen en die wanhopig strijd leveren om hun kinderen terug in hun gezin te krijgen. Onder ons zijn ook de mensen die door honger en geweld hun land ontvlucht zijn en de mannen, vrouwen en jongeren die in onze steden dak- of thuisloos zijn en soms zelfs niet meer als burger in hun eigen land staan ingeschreven.

    Wij zijn ervan overtuigd dat armoede niet afgedaan kan worden als een probleem van individuen, maar dat het een probleem is van de gehele samenleving. Wij leven met onvoldoende bestaanszekerheden en kunnen daardoor ons recht niet uitoefenen om volwaardig in de samenleving te participeren, om onze stem te laten horen en onze inzet en kracht te tonen.

    Sociale discriminatie houdt ons en onze gezinnen gevangen in een vicieuze cirkel die doorbroken moet worden, omdat wij geloven in de gelijkwaardigheid van ieder mens. Als voorvechters die armoede en uitsluiting in hun leven meemaken, kunnen wij dit niet alleen.

    Wij willen met iedereen samenwerken die ervan overtuigd is dat extreme armoede alleen opgelost kan worden door te luisteren naar onze ervaringen en te leren van onze vindingrijkheid en voorstellen om zo de Rechten van de Mens voor iedereen te waarborgen.

    De Vierde Wereld Beweging roept u op om zich aan te sluiten en mee verantwoordelijkheid te dragen voor een wereldwijde stroming die zich inzet om een einde te maken aan extreme armoede, uitsluiting en sociale discriminatie.

    Reageer op deze reactie
  5. nienke jaarsma
    nienke jaarsma februari 18, 20:24

    Het ingewikkelde van het verhaal, is dat het in theorie allemaal goed geregeld is in Nederland. Dat maakt het zo lastig grijpbaar en zo lastig het thema op de politieke agenda te krijgen. Immers, we kennen een minimum inkomen, schuldeisers moeten rekening houden met de beslagvrije voet, we kennen toeslagen om het inkomen aan te vullen etc. Echter, onze zelfde overheid, dwz de belastingdienst lapt alle afspraken aan zijn laars. Zij mogen alle toeslagen verrekenen als er een schuld is, hoeven geen rekening te houden met de beslagvrije voet. De ombudsman is hier al jaren mee bezig, de belastingdienst traineert bewust alle klachten. Dit is bekend bij de ombudsman, dit is bekent bij de regering. Jeugdzorgwerkers dweilen met de kraan open, komen niet toe aan de hulp die nodig is voor de kinderen omdat een groot deel van de tijd opgaat in het aanvragen van noodfondsen en het bestrijden van de misstanden die onze belastingdienst in stand houdt, water naar de zee, of te wel ik word betaald door de overheid om mijn dure uren te besteden aan vormfouten van de overheid ipv nuttig werk te doen en de veiligheid van de kinderen te vergroten. Een nieuwe generatie groeit op met minder kansen en zal ook de volgende generatie minder te bieden hebben.

    Reageer op deze reactie
  6. Ria Vogelaar-Weites
    Ria Vogelaar-Weites februari 14, 04:14

    Zolang de mensen niet massaal, met zijn alle de straat op gaan om te protesteren blijft deze situatie nog heel lang in stand en zal alleen maar toenemen. We zijn te gelaten en laten het allemaal gebeuren Toen en nu weer.

    Reageer op deze reactie
  7. mjgmh
    mjgmh februari 13, 18:14

    Helaas ken ik het. Geen plek bij voedselb hoge zorg kosten afgekeurd in bijstand en een belastingdienst die keer op keer je toeslagen verkeerd doet. Kortom barst maar in Nederland. Kun je niet werken word je gestraft. En ach dat je kinderen mee mogen verrekken wie kan dat nu schelen. Merendeel der Nederlanders kijkt met zo hard weg als regering en meelooppartijen

    Reageer op deze reactie
  8. Marion Krause
    Marion Krause februari 12, 22:57

    Hallo, Carin ik heb al een reactie geplaatst.

    Reageer op deze reactie
  9. Henk Susebeek
    Henk Susebeek februari 12, 01:24

    Als het met mij zo ver zou komen dat ik niets meer te eten zou hebben zou ik een daad stellen en de verantwoordelijken mee nemen naar de verdommenis!

    Reageer op deze reactie
  10. Ernst Peters
    Ernst Peters februari 11, 12:55

    In mijn woonplaats Kerkrade zijn er ook mensen, die van de bewindvoerder geen leefgeld meer krijgen en dus totaal niets hebben om voedsel te kopen.
    De bewindvoerder brengt hen af en toe wat restjes uit de supermarkt (dat dan nog wel).

    Diep triest dat de mensen die hier iets aan kunnen doen zelfs nog niet voldoende geld voor de voedselbank ter beschikking willen stellen. Ze hoeven zelf nog geen hand uit te steken om te helpen, alleen (andermans)geld ter beschikking te stellen (echt niet veel € 20.000,- per jaar)zodat de voedselbank de mensen op de wachtlijst kan helpen. Voor andere zaken is er geld genoeg. Bijvoorbeeld: Gratis parkeren mogelijk maken voor € 500.000,- of de huur van een voetbalclub te verlagen met enkele tonnen per jaar.

    Maar nog veel erger is dat dit kabinet geen vinger uitsteekt om mensen die echt niets te eten hebben in Nederland daadwerkelijk te helpen en van een inkomen te voorzien waardoor ook zij kunnen leven.

    Ik weet niet wat erger, het meedogenloze kabinetsbeleid of de lokale politici die, terwijl het geld er wel is, er simpelweg het geld niet voor over hebben of de maatschappij, dat zijn wij allen, die wegkijkt en toestaat dat kinderen in dit welvarend land honger lijden, zonder al die politici die niet doen waar ze voor gekozen zijn weg te jagen.

    Daarnaast zijn er natuurlijk ook nog zeer velen, die net niet, of niet meer bij de voedselbank terecht kunnen en onder bestaansminimum balanceren.Ook die hebben recht om te leven en moeten gesteund worden.

    Het is een schande dat er voedselbanken zijn, maar zolang er geen betere oplossingen zijn grote dank aan al die vrijwilligers die zich hiervoor inzetten.
    Ernst Peters.

    Reageer op deze reactie

Schrijf een reactie