![](https://blikophulp.nl/wp-content/uploads/2024/06/Banner-cursus-hechting-BoH-1024x160.jpg)
![](https://i0.wp.com/blikophulp.nl/wp-content/uploads/2024/05/iStocksmartphoneuse.jpeg?resize=1170%2C600&ssl=1)
Verband tussen problematisch smartphonegebruik en GGZ-problematiek
On 21/05/2024 by Redactie StandardSmartphones zijn tegenwoordig een integraal onderdeel van het dagelijks leven. Ze bieden talloze voordelen, zoals gemakkelijke communicatie, toegang tot informatie en diverse entertainmentopties. Echter, de toenemende afhankelijkheid van smartphones heeft ook geleid tot het fenomeen van problematisch smartphonegebruik. In het proefschrift van Shuang Su van de Universiteit van Amsterdam werden de verschillende aspecten van problematisch smartphonegebruik, de factoren die hieraan bijdragen en de mogelijke gevolgen voor de geestelijke en fysieke gezondheid onderzocht.
Overmatig en persistent smartphonegebruik
Problematisch smartphonegebruik wordt gedefinieerd als een patroon van overmatig en persistent smartphonegebruik dat significante verstoringen in het dagelijks leven veroorzaakt. Deze verstoringen kunnen zich uiten in vormen zoals dagelijkse onderbrekingen, positieve anticipatie, terugtrekking, cyberspace-georiënteerde relaties, overmatig gebruik en tolerantie??. Het herkennen van problematisch smartphonegebruik kan echter lastig zijn, omdat het gebruik van smartphones diep verankerd is in ons dagelijks leven.
Enkele indicatoren van problematisch gebruik zijn:
- Frequent gebruik in ongepaste situaties, zoals tijdens sociale bijeenkomsten, in de klas, of bij het oversteken van de straat.
- Negatieve invloed op dagelijkse taken: moeite met concentreren op werk of studie door constante afleiding van de smartphone.
- Fysieke klachten zoals nek- en rugpijn door een slechte lichaamshouding tijdens het gebruik van de smartphone, ook wel bekend als “text neck”.
- Slaapproblemen: moeite met in slaap vallen of een slechte slaapkwaliteit door het gebruik van de smartphone vlak voor het slapengaan.
- Psychologische symptomen zoals gevoelens van angst of depressie wanneer de smartphone niet beschikbaar is, of een sterke behoefte om voortdurend meldingen te controleren.
Oorzaken
Onderzoek heeft aangetoond dat problematisch smartphonegebruik geassocieerd is met bepaalde persoonlijkheidskenmerken en een gebrek aan zelfcontrole. Adolescente gebruikers die moeite hebben met zelfregulatie zijn vatbaarder voor het ontwikkelen van problematisch smartphonegebruik??. Fischer-Grote et al. (2019) benadrukken dat de suboptimale zelfregulatie en controlecompetenties van adolescenten hen bijzonder kwetsbaar maken??.
Naast individuele factoren spelen ook sociale invloeden een belangrijke rol in het ontwikkelen van problematisch gebruik van de smartphone. Ouderlijke factoren, zoals opvoedingsstijlen en ouderlijke controle, kunnen een aanzienlijke invloed hebben op het smartphonegebruik van adolescenten??. Echter, de invloed van leeftijdsgenoten neemt toe tijdens de adolescentie, aangezien de effecten van ouders geleidelijk afnemen??. Peer engagement, ofwel de interactie met leeftijdsgenoten, speelt een cruciale rol in het socialisatieproces van adolescenten en kan bijdragen aan problematisch smartphonegebruik.
Deze interacties met leeftijdgenoten kunnen zowel online als offline plaatsvinden. Met de opkomst van sociale media zijn online interacties met leeftijdgenoten echter steeds belangrijker geworden. Dolev-Cohen en Barak (2013) wijzen erop dat sociale media messaging nu het belangrijkste hulpmiddel is voor adolescenten om contact te onderhouden met hun peers??.
Verband problematisch smartphonegebruik en GGZ-problematiek
Smartphone gebruik heeft vele voordelen, zoals efficiënter werken, het hebben van een informatiebron en zelfs het bevorderen van gezond gedrag. Daarbij valt te denken aan eenvoudige toegang tot ondersteuning bij bijvoorbeeld alcoholgebruik, roken, recreatief schermgebruik, fysieke activiteit, dieet en slaap.
Smartphones integreren bovendien verschillende sensoren en dataverzamelingsapplicaties, waardoor vroege detectie van zowel fysieke als mentale problemen mogelijk blijkt??. Ze stellen mensen in staat om online activiteiten te monitoren, objectieve maatstaven van fysieke activiteiten bij te houden en zelfs toegang te krijgen tot fysiologische data zoals hartslagvariabiliteit??.
Problematisch smartphonegebruik is echter positief gecorreleerd met diverse geestelijke gezondheidsproblemen, zoals depressie, angst, eenzaamheid en eetstoornissen??. Deze negatieve gevolgen zijn vaak het resultaat van overmatig en ongecontroleerd gebruik van smartphones.
Naast de impact op de geestelijke gezondheid, kan problematisch smartphonegebruik ook fysieke gezondheidsproblemen veroorzaken. Een veelvoorkomend probleem is de toename van nekklachten door langdurig smartphonegebruik en “sociale mediaverslaving”??. Deze concepten worden uitgebreid besproken in de literatuur, hoewel de classificatie als verslaving nog steeds onderwerp van discussie is. Sommige onderzoekers pleiten voor een voorzichtige benadering bij het labelen van gedragingen als verslavend, aangezien niet elk frequent gedrag automatisch problematisch is??.
Probleemgedrag in de Context van Smartphonegebruik
Problematisch smartphonegebruik wordt vaak vergeleken met andere vormen van gedragsverslavingen vanwege de hoge mate van “habit-forming” karakteristieken van smartphones, zoals hun draagbaarheid en gemakkelijke toegang tot internet??. Neuroimaging studies hebben bijvoorbeeld aangetoond dat problematische smartphonegebruikers veranderingen in de hersenstructuur en -functie vertonen die vergelijkbaar zijn met die bij verslavingsstoornissen, zoals verminderde grijze stof in de orbitofrontale cortex en verminderde activatie van de prefrontale cortex tijdens cognitieve taken??.
Interventies en Behandelstrategieën
Gegeven de groeiende prevalentie van problematisch smartphonegebruik, vooral onder jongeren, is het belangrijk om effectieve preventieve maatregelen te ontwikkelen. Educatie en bewustwording over de risico’s van overmatig smartphonegebruik kunnen jongeren helpen om gezondere gewoonten te ontwikkelen. Scholen en ouders spelen een cruciale rol in het bevorderen van verantwoord smartphonegebruik door duidelijke richtlijnen en voorbeelden te geven.
Voor degenen voor wie preventie te laat komt en al kampen met problematisch smartphonegebruik, zijn er verschillende behandelopties beschikbaar. Cognitieve gedragstherapie (CGT) is een bewezen effectieve behandeling voor gedragsverslavingen, inclusief problematisch smartphonegebruik. Het helpt individuen bij het identificeren en veranderen van negatieve denkpatronen en gedragingen die bijdragen aan hun problematische smartphonegebruik??. Daarnaast kunnen mindfulness-technieken en digitale detox-programma’s nuttig zijn om de afhankelijkheid van smartphones te verminderen.
Technologie als oplossing
Interessant genoeg kan technologie zelf ook een rol spelen bij de behandeling van problematisch smartphonegebruik. Er zijn verschillende apps en digitale hulpmiddelen ontwikkeld die gebruikers helpen hun smartphonegebruik te monitoren en te beheersen. Deze apps kunnen meldingen sturen bij overmatig gebruik, tijdslimieten instellen voor bepaalde apps, en gebruikers aanmoedigen om pauzes te nemen van hun schermen??. Er is dus gelukkig al een breed scala aan effectieve interventies voorhanden.
Blik op Hulp is mediapartner van het webinar over slaapproblemen bij adolescenten, waarin de rol van social media in slaapproblematiek ook uitvoerig aan de orde zal komen.
Het hele proefschrift van Shuang Su is hier te vinden.
Interessant artikel? Meld je dan aan voor onze gratis nieuwsbrief en mis nooit meer iets!
Meediscussiëren over dit en andere artikelen kan in onze LinkedIn-groep.