Blik op hulp

Verband tussen kindermishandeling, depressie en angststoornissen

Verband tussen kindermishandeling, depressie en angststoornissen
oktober 21
15:28 2015

Psychiater Jacqueline Hovens van de Universiteit Leiden onderzocht de invloed van het doormaken van kindermishandeling op het vóórkomen en beloop van angst- en depressieve stoornissen op latere leeftijd.

kindermishandeling depressie angststoornis jacqueline hovens

Foto: Anaïs Nannini

Het onderzoek laat zien dat alle vormen van mishandeling en verwaarlozing een risicofactor vormen voor het ontwikkelen van angst- en depressieve stoornissen op volwassen leeftijd, waarbij het sterkste verband werd gevonden voor het ontwikkelen van een gecombineerde angst en een depressieve stoornis. Hoe vaker verwaarlozing en misbruik samen voorkwamen, des te sterker was het verband met het ontstaan van angst en depressie.

Hovens: “Opvallend daarbij was dat, in tegenstelling tot mishandeling of verwaarlozing, negatieve levensgebeurtenissen zoals bijvoorbeeld het overlijden van één of beide ouders, echtscheiding van ouders of uithuisplaatsing, in de kindertijd géén rol speelden voor het ontwikkelen van angst- of depressieve stoornissen.”

Kindermishandeling

Uit het onderzoek blijkt verder dat kindermishandeling een belangrijke voorspeller is van een chronisch en ongunstig ziektebeloop. Bij mensen met een jeugdtrauma in de voorgeschiedenis werd een aantal risicofactoren geïdentificeerd die een belangrijke rol spelen in het ongunstige ziektebeloop van depressieve en angststoornissen. “Emotionele verwaarlozing en psychologisch misbruik zijn geassocieerd met een meer chronisch beloop en recidiveren van klachten van angst en depressie na een aanvankelijk herstel”, aldus Hovens, die op 29 oktober aanstaande promoveert op haar proefschrift over dit onderwerp.

De depressieve- en angststoornissen van patiënten die jeugdtrauma rapporteerden werden vergeleken met die van patiënten zonder jeugdtrauma. Hovens: “Bij de groep met een jeugdtrauma werd bij de eerste meting vastgesteld dat de klachten op vroegere leeftijd waren ontstaan, langer duurden, en dat er sprake was van meer en ernstigere angst- en depressieve symptomen, evenals meer comorbiditeit”.

Een voorgeschiedenis van jeugdtrauma bleek bovendien een belangrijke voorspeller voor het optreden van zowel een eerste als een zogeheten ‘recidief’ depressieve of comorbide periode in de twee jaar na de eerste meting.

Emotionele verwaarlozing het schadelijkst

Van alle vormen van jeugdtrauma is emotionele verwaarlozing de belangrijkste voorspeller, zo blijkt uit het het onderzoek van Hovens. “Die bevinding suggereert dat emotionele verwaarlozing ook de meest cruciale rol speelt in de relatie tussen jeugdtrauma en depressie en angst op latere leeftijd. Niet in de laatste plaats omdat emotionele verwaarlozing toch het kernelement is van een negatieve gezinscontext”.

Blootstelling aan jeugdtrauma wordt daarnaast in verband gebracht met een verstoorde hechting tussen ouder en kind, die kan leiden tot een ongunstige persoonlijkheidsontwikkeling en een ongezonde manier van omgaan met problemen en gebeurtenissen.

Psychosociaal functioneren

De gevolgen van verwaarlozing en mishandeling gaan echter verder dan alleen een verhoogd risico op angst- en depressieve stoornissen. Ook het psychosociaal functioneren van mensen, zoals het al dan niet hebben van werk, een inkomen, een sociaal netwerk, een partner en vrienden op volwassen leeftijd komt door jeugdtrauma in het gedrang. Daarnaast was jeugdtrauma geassocieerd met een kwetsbaarder persoonlijkheidsprofiel. Hovens: “Depressieve en angstige mensen met jeugdtrauma scoren hoger op neuroticisme, openheid, tobben, hopeloosheid en hulpeloosheid en zijn minder extravert, meegaand en consciëntieus, in vergelijking met de niet-getraumatiseerde mensen”.

Diagnostiek en behandeling

Hovens onderstreept nogmaals het belang van aandacht voor de mogelijke aanwezigheid van jeugdtrauma in het verleden, in het bijzonder bij een subgroep van patiënten met comorbide depressieve en angststoornissen of met een chronisch beloop. “Vraag expliciet en gedetailleerde naar jeugdtrauma in de voorgeschiedenis van je patiënt. Dat moet onderdeel zijn van de diagnostische evaluatie van patiënten met angst- en depressieve stoornissen, omdat je zo tot een snellere identificatie van patiënten met een groot risico voor een slechter en chronischer beloop kunt komen. Verder kan het bijdragen tot een verfijning van de diagnostiek en behandeling voor de individuele patiënt. De standaard behandelingen volgens de richtlijnen voor depressieve en angststoornissen zijn ontoereikend voor deze subgroep van patiënten”, aldus Hovens.

Therapeutische technieken

Daarnaast moet er niet alleen aandacht zijn voor de traumatische gebeurtenissen in de jeugd, maar de behandeling moet zich ook richten op ontwikkelingsspecifieke en relationele facetten. “Daarmee bedoelen we de verstoring van de hechtingsrelatie, problemen met het zelfbeeld en met het vertrouwen van belangrijke anderen. Therapeutische technieken zoals het verbeteren van de emotieregulerende vaardigheden en hechtingsstijlen en het vergroten van het probleemoplossend vermogen en de persoonlijke controle zijn daarin volgens Hovens belangrijk: “De therapeutische benadering die uitgaat van ‘empowerment’ binnen de veiligheid van een therapeutische relatie, is essentieel voor deze patiënten met jeugdtrauma in de voorgeschiedenis”.

Het is volgens de promovenda dan ook van groot belang om nieuwe behandelmodules te exploreren die zijn gericht op de psychologische en biologische kwetsbaarheid van deze groep mensen, en om die vervolgens ook daadwerkelijk te implementeren in toekomstige richtlijnen voor de behandeling van depressieve- en angststoornissen.

Signalering

Alles valt of staat volgens Hovens echter met signalering: “Aandacht voor vroegtijdige herkenning en signalering van jeugdtrauma is een belangrijke eerste stap in het kader van preventie. Hoewel emotionele verwaarlozing en emotioneel misbruik een groot maatschappelijk probleem vormen, zijn de schadelijke gevolgen daarvan voor het ontwikkelen van psychopathologie bij volwassenen lang onvoldoende erkend en aanzienlijk ondergewaardeerd. Hulpverleners in de jeugdzorg zouden standaard moeten screenen op emotionele verwaarlozing en emotioneel misbruik naast lichamelijk en seksueel misbruik”.

Interessant artikel? Meld u dan aan voor onze gratis nieuwsbrief en mis nooit meer iets!

Mee discussiëren over dit artikel? Dat kan in onze LinkedIn-groep!

De samenvatting van het proefschrift van Jacqueline Hovens is te downloaden vanaf de site van de Universiteit Leiden.

Soortgelijke artikelen