Blik op hulp

Top 5 Perverse prikkels in zorg en welzijn van 2014

Top 5 Perverse prikkels in zorg en welzijn van 2014
december 16
22:54 2014
carin wevers column

Drs. Carin Wevers is vrijdenker, filosoof, docent aan Zuyd Hogeschool en vaste columnist van Blik op Hulp

De tijd van het opstellen van de hoogtepunten van dit en dieptepunten van dat breekt weer aan en ook het lijstje met de goede voornemens is weer in de maak. We zijn ons al aan het instellen op 1 januari, wanneer het roer echt om moet en daarom mogen we nu nog even van alles van onszelf wat vanaf 2015 verboden is. En we mogen het ook nog excessief, want “nu kunnen we er nog van genieten”. “Geef me dus nog maar een sigaretje, een extra toetje en trek nog eens een fles open, schat”. Bewuster iets willen dat je eigenlijk niet wilt, gaat bijna niet.

De afgelopen decennia heeft de overheid allerlei maatregelen ingevoerd die ertoe hebben geleid dat mensen verleid worden om precies datgene te doen wat de maatregel juist moest voorkomen. Dit noemen we perverse prikkels. Als docent filosofie op een social work opleiding hoor en lees ik regelmatig verslagen van studenten over hun ervaringen in het werkveld. En dan voel ik me steeds vaker met stomheid geslagen wanneer een student me voor de zoveelste keer zegt: “Ja maar dat is instellingsbeleid, mevrouw, en dat moeten we wel zo doen anders krijgen we geen geld”.  En daar sta ik dan met de morele argumenten van de grote filosofen en de beroepscode te zwaaien en kijken ze me aan alsof ik van een andere planeet kom.

Wat kom ik zoal tegen? Ik presenteer u de top 5 van het afgelopen jaar. Opgetekend uit reflectieverslagen bij, hoe ironisch, de module over het legitimeren van het professioneel handelen van de studenten Sociale Studies in Sittard.

Nummer 5: De politie

De student die stage loopt bij de politie schrijft: “Ik vond dat ik in deze situatie geen proces-verbaal moest opmaken, omdat ik de ruzie in de minne kon schikken. Maar ja, mijn chef vindt dat ik onvoldoende aanhoudingen heb verricht dit jaar, dus ik heb de man toen toch maar meegenomen naar het bureau”. Agenten worden afgerekend en beoordeeld op het behalen van de streefcijfers. Preventie loont niet.

Nummer 4: Justitiële Jeugdinrichtingen

De studenten dienen in de dagelijkse rapportage  vooral het onwenselijke gedrag te beschrijven, hoewel de methodiek er juist op gericht is om de jongeren te “empoweren”. De inrichtingen krijgen per dag, per bezet bed betaald. Het loont dus om de jongeren zo lang mogelijk gedetineerd te houden en pas te laten vertrekken als er zich een volgende kandidaat heeft aangediend. Lege bedden kosten immers geld.

Nummer 3: Bureau Jeugdzorg

Hoe zwaarder de diagnoses, hoe beter je bent in het stapelen van Diagnose Behandel Combinaties (DBC’s), hoe meer ondertoezichtstellingen en gedwongen uithuisplaatsingen je adviseert, hoe meer geld er vrij komt voor de begeleiding. De econoom Arnold Heertje stelde het bout en helder: “De bureaucratie maakt van de kinderen producten, waarmee veel geld wordt verdiend (…)”. Het aantal kinderen met een stoornis is sinds de marktwerking jaarlijks gegroeid en groeit nog steeds.

Nummer 2: GGZ

Een student schrijft dat ze de cliënt naar een psychiater stuurt met de opdracht zijn symptomen zwaar aan te zetten en te zeggen dat hij nog steeds “stemmen hoort” zodat hij gediagnosticeerd kan worden voor dagbesteding omdat ze hem anders niet kunnen helpen. Op een site van een praktijk voor kinder- en jeugdpsychiatrie staat het onomwonden omschreven, hoewel de psychiaters zelf niet door lijken te hebben wat ze eigenlijk zeggen: “Elke DBC zal gebaseerd zijn op een bepaalde psychiatrische diagnostische classificatie waarin een kind ingepast moet worden om voor de bij de DBC horende vergoeding in aanmerking te komen”. Met andere woorden: “Past uw kind er niet in, dan passen we de diagnose zo aan dat uw kind aan de criteria voor vergoeding voldoet. Uw kind is dan wel voor zijn leven gestigmatiseerd, maar ja, als u en uw kind maar geholpen worden, toch”?

Nummer 1. Gehandicaptenzorg

Vrijwel alle studenten werkzaam in de gehandicaptenzorg schrijven dat het hen opgedragen wordt om in de dagrapportage en behandelplannen zoveel mogelijk symptomen en problematisch gedrag te beschrijven en dat zwaarder aan te zetten zodat het zorgzwaartepakket zo hoog mogelijk kan blijven. Hoewel iedereen het niet vindt kloppen, doen ze het allemaal: “Het is immers voor de cliënt, hij wordt er beter mee geholpen want zo krijgt hij meer uren begeleiding”.

Neem ik onze studenten deze praktijken kwalijk en geef ik ze een onvoldoende?

Dat doe ik niet, maar met zorgvuldig handelen, met handelen overeenkomstig de beroepscodes en met morele besluitvorming heeft het niets meer te maken.

Ik denk dat ik me maar laat omscholen tot beleidsmaker in de zorg om zo te leren hoe je echt iets kunt willen wat je niet wilt en dat dan toch kunt blijven willen. Misschien lukt het me dan ook om terwijl ik rook, toch een niet-roker te zijn en kan ik me voor het eerst in mijn leven aan mijn lijstje met goede voornemens houden.

Drs. Carin Wevers is vrijdenker, filosoof, docent aan Zuyd Hogeschool en vaste columnist van Blik op Hulp

Interessant artikel? Meld u dan nu aan voor onze gratis nieuwsbrief en mis nooit meer iets!

Soortgelijke artikelen

12 Reacties

  1. Danny
    Danny januari 02, 21:16

    Het lijkt er bijna op dat hier sprake is van een vorm van een economisch delict ,zodanig verwrongen in zijn eigen problematiek dat men geen oplossing ziet om het überhaupt te veranderen /aan te pakken want de molen is GROOT .druppelend water …..op een gloeiende plaat . Het is ergens een ziek SYSTEEM, en daar zou wat aan gedaan moeten worden .De economie op zich gaat al langzaam maar zeker veranderen zoniet kapot laat staan een subject als dit wat daar weer van afhankelijk is . men Bezuinigd ….allllles …. kapot !
    Dat valt niet goed te praten, zonnnde .

    Reageer op deze reactie
  2. Roeland
    Roeland december 31, 19:38

    Als je op papier de benodigde zorg kunt aandikken, zonder dat anderen dat in de gaten hebben, is het probleem dat de daadwerkelijk geleverde zorg blijkbaar niet zichtbaar is.
    Beleidsmakers, zorg-betalers, vrijdenkers, docenten: snel achter je bureau vandaan en geregeld gaan kijken waar/wat precies gebeurt in de praktijk. Dan kunnen zowel de signalen van het overdrijven als het bagatelliseren van problemen (ik kreeg een klap, maar dat weet je met deze client..) serieus genomen worden. Daar hebben alle betrokkenen meer recht op dan op dit artikel vanaf de veilige zijkant..

    Reageer op deze reactie
    • Evert
      Evert januari 03, 20:23

      In reactie op Danny. Het lijkt inderdaad een beetje op de beste stuurlui die aan wal staan. We werken ons het leplazarus en dan is het heel demotiverend om dit soort berichten te horen van mensen achter het bureau.

      Reageer op deze reactie
  3. Jolita
    Jolita december 22, 08:01

    Geweldige analyse! Ik werk graag mee in een strategisch platform van moedige professionals-met-gezond-verstand om dit, in alle instituties, op alle systeemniveaus te doorbreken.

    Reageer op deze reactie
  4. Ramon
    Ramon december 20, 23:20

    Beste Carin,
    Ik werk 36 jaar in de hulpverlening, de zorg en het welzijnswerk.
    Het verbaasd me niet. Als we onze kinderen in het licht van de economie opvoeden en ontwikkelen. Het licht die feller lijkt te schijnen. Dit ook belangrijker te laten zijn. Een persoonlijke religie te laten worden. En hoe hoger we klimmen, hoe onafhankelijker denken we te worden. Macht is het wonder woord. Systemen lijken hier omheen gekneed te worden.
    Dus, waarom zou het niet met onze zorgsysteem gebeuren?
    Je studenten reflecteren precies waar we mee bezig zijn. Moraliteit, filosofie lijken niet aan te spreken. We kunnen onze vrijheid kopen. Al gaat dat ten koste van anderen (en op den duur van jezelf). Winst is onze oogmerk. Dus blijven je studenten in het gareel.” Beperkt het denken, want we willen in onze economische wereld overleven”, lijken ze hiermee te zeggen.
    Is zorg economie? Is economie onze nieuwe religie geworden?
    Beleidsmaker worden? Prima, maar schaft het denken niet af. Het zou fijn zijn als verlichte denkers blijven delen met de jeugd en een andere licht laat schijnen dan het felle economische licht.

    Reageer op deze reactie
  5. Adoptievader
    Adoptievader december 20, 11:57

    Het klopt m.b.t. ‘jeugdzorg\: de wettelijke Regeling Normbedragen Jeugdzorg noemt niets over effectiviteit van het indiceren bij jeugdzorg, maar kent enkel subsidie-financiering toe op negatieve etiketten, die op kinderen en gezinnen geplakt worden. Vandaar de roep van ouders en van wetenschappers om ‘diagnostische waarheidsvinding’. Jeugdzorg heeft daarop gereageerd met: “waarheidsvinding hoort in het strafrecht”. Is dat zo? Nee, waarheidsvinding is een roep die ouder is dan strafrecht; echter fraude door jeugdzorg zou in het strafrecht moeten worden beoordeeld, en niet civiel achter gesloten deuren van de rechtszaal bij jeugdzorgzaken (802 Rv). Eenzijdige regelgeving veroorzaakt perverse prikkels. Mensenkinderen worden de dupe.

    Reageer op deze reactie
  6. Evert
    Evert december 18, 23:58

    Ik werk nu 26 jaar in de gehandicaptenzorg en heb verschillende stagiaires begeleid. Geloof me, als ze zaken zouden aansterken in een rapportage zou ik hen daar op aanspreken. Onafhankelijk of dat nu door collega’s wordt opgedragen. Samen met de stagiair zou ik daar de discussie voor aangaan. Ik kan niet geloven dat dat massaal gebeurt in de gehandicaptenzorg (het aandikken van problemen). Ik mag dan ook hopen dat er ook voldoende docenten zijn die niet akkoord gaan met een antwoord als: dat is instellingsbeleid. Elke persoon die waarneemt dat de wet overtreden wordt…. is verplicht om daar iets aan te doen.

    Reageer op deze reactie
    • Kees
      Kees december 22, 10:58

      Ik sluit me volledig aan bij Evert.
      Als sinds 1983 ben ik werkzaam in de zorg. Ook in de gehandicaptenzorg. Ik heb in al die jaren niet 1 keer meegemaakt dat van de betaalde kracht en/of de stagiaire verwacht wordt dat er in de rapportage zaken aangedikt worden om de indicatie opgeschroeft te krijgen of te houden.
      Sterker nog: Ik heb in mijn werk samen met collegae met regelmaat te maken met agressie bv. zowel verbaal als fysiek.
      Onze grenzen worden steeds verlegd als we dit meemaken. Waar eerst een melding van werd gemaakt beschouwen we nu dikwijls als gedrag “dat er bij hoort”. Jammer dat hier iedereen over een kam wordt geschoren. De boodschap is duidelijk en realistisch. Maar probeer dan wel op zijn minst onderscheid te maken ofwel het kaf en het koren te scheiden.

      Reageer op deze reactie
  7. Gio Vogelaar
    Gio Vogelaar december 18, 21:50

    Dank je wel Carin voor je duidelijke verhaal en ik begrijp je frustratie maar al te goed.

    Leone zegt, denk ik heel terecht: “we houden het allemaal om onze eigen redenen in stand”. En daar zit ook het probleem, denk ik.

    Gandhi zie het al: “Wees zelf de verandering die je wilt zien”. Als je een situatie wilt veranderen, moet je zelf veranderen. Zolang we naar de overheid blijven wijzen, verandert er niets. Ik kan alleen mezelf veranderen en niemand anders!

    Als we deze misstanden willen veranderen, zullen we zelf eerst bewust moeten worden en op een andere manier gaan denken en vooral ook handelen. Wachten op bewustwording van overheid en/of management is zinloos en plaatst ons in de slachtofferrol.

    De overheid of de mensen aan de “touwtjes” zullen pas veranderen als wij laten zien dat we daar niet meer aan vast zitten!

    Reageer op deze reactie
  8. Frits van Vugt (adviseur/onderzoeker sociaal domein)
    Frits van Vugt (adviseur/onderzoeker sociaal domein) december 18, 14:31

    Dank voor deze column.
    Dat het zorgsysteem perverse financiële prikkels kent, en daardoor aanzet tot overconsumptie van zorg en daardoor het systeem que betaalbaarheid aantast, was al bekend.
    Mijn veel feiten die dat aantonen komen niet naar buiten doordat iedereen elkaar dekt (patiënt vindt het wel prima of weet het niet; professionals en management hebben baat bij de overdiagnosticering, duurdere en langere behandeling).
    In die zin lijken we zieker dan in het verleden (zo zijn in 10 jaar tijd ze zorgkosten verdubbeld), maar in feite is het zorgstelsel ziek. Wanneer worden door het Rijk deze perverse prikkels eens aangepakt?

    Een enkele keer treedt de NZA op, of een zorgverzekeraar, maar dit is geen incidenteel gedrag, maar structureel gedrag, aan nieuwe professionals geleerd bij binnenkomst in een zorginstituut.

    Reageer op deze reactie
  9. Ingrid
    Ingrid december 18, 13:28

    Graag wil ik rekening houden met tempo verschillen al of niet veroorzaakt door persoonlijke omstandigheden of een “beperking” en meer maatwerk bieden aan de MBO student. Helaas beperkt de Overheid, die ook de wet Passend onderwijs ingevoerd heeft, je aan de andere kant met o.a. Focus op vakmanschap, 4 jarige opleidingen moeten in 3 jaar aangeboden worden; de verplichte urennorm voor de contacturen op school; een maximum aan het aantal studiejaren in de bekostiging van de deelnemer! En het onderwijs wordt afgerekend op VSV (voortijdig school verlaten) cijfers, dus die kwetsbare jongere maar niet aannemen dan? als hij uitvalt kost het geld! Omgaan met verschillen kan maar wel binnen de wettelijke kaders! Frustrerend!

    Reageer op deze reactie
  10. Leone
    Leone december 18, 10:40

    Dank je wel voor het delen van deze informatie. Bevestigd vermoedens …… En het verveledende is, we houden het allemaal om onze eigen redenen in stand.

    Reageer op deze reactie

Schrijf een reactie